Tajemnice Hatha Jogi

Co łączy Astanga Vinyasa Jogę, Sivanada jogę i metodę Iyengara?

Patrycja Gawlińska
Piotr Marcinów

Część osób nie zdaje sobie sprawy, że ćwicząc Astanga Vinyasa jogę, Sivanandy jogę, jogę wg metody Iyengara ćwiczy nic innego jak Hatha Jogę. Wszystkie te style moją swoje źródło w Hatha Jodze. Ale zacznijmy od począdku.

Samo słowo joga wywodzi się z sanskryckiego rdzenia „yuj”, które znaczy: scalać, łączyć, jednoczyć¹

. W hinduskim poemacie „Bhagawadgita”, który jest najbardziej znanym ze wszystkich tekstów jogi Kryszna tłumaczy Ardżunie:

Stały w jodze, przywiązanie odrzuciwszy, taki sam w powodzeniu i klęsce, działaj Ardżuno. Stan tak zrównoważonej jaźni jest nazwany jogą².

Znajomość jogi daje spokój umysłu, rozróżnienie pomiędzy dobrem a złem i zdolność sprawnego kierowania własnym życiem.

Patanjali, który jest uważany za „ojca klasycznej jogi” w Joga sutrach pochodzących z około II w. n.e.

zdefiniował jogę jako yogas-citta-vrtti-nirodhah, co oznacza kontrolę poruszeń umysłu, intelektu i ego. Jedynie czysty umysł jest zwierciadłem duszy. Aby osiągnąć poznanie Jaźni, trzeba powściągnąć poruszenia umysłu, uczynić go niezmąconym³

Joga rozumiana jest tu jako opanowanie zjawisk świadomości, które daje pełną kontrolę nad swoim ciałem i umysłem.

Patanjali wymienia osiem stopni, czy elementów jogi (stąd Astanga Joga, asta – osiem, anga – człon, element) gdzie podstawą są dwa pierwsze człony: jamy i nijamy, które odnoszą się do sfery społecznej. To uniwersalne, etyczne wskazówki dotyczące stosunku do samego siebie i otaczającego świata, bazujące na zasadzie niekrzywdzenia (ahimsa). Trzeci człon – asany, odnosi się do sfery fizycznej. Pranajama (kontrola oddechu) to czwarty element odnoszący się zarówno do sfery fizycznej jak i psychicznej, pozostałe człony: pratjahara (opanowanie zmysłów), dharana (koncentracja), dhjana (kontemplacja) i samadhi (skupienie wyzwalające) dotyczą sfery psychicznej⁴.

Tutaj potrzebna jest mała dygresja. Pattabhi Jois bazując głównie na książce Krishnamacharyi pt. Yoga Makaranda opracował swoją słynną na całym świecie metodę jogi. Nazwał ją za jogą klasyczną Astanga (Vinyasa) Yoga choć obie metody niewiele mają wspólnego a nazwa ta jest raczej myląca.

Joga jako zjawisko nie jest prosta do zdefiniowania i usystematyzowania, gdyż nie jest jednolitym systemem, dotyczy wielu obszarów i płaszczyzn. Rozwijała się na przestrzeni tysięcy lat niezależnie w różnych miejscach Indii, była zgłębiana i przekazywana przez różnych mistrzów. Jest kilka podstawowych typów jogi: klasyczna Astanga Joga (zwana również Raja Jogą), Karma Joga (joga czynu), Bhakti Joga (joga pobożności), Dżniana Joga (joga mądrości) i najbardziej rozpowszechniona u nas Hatha Joga.

Hatha Joga

„Polskie rozumienie” jogi jest nie zupełnie zgodne z tradycyjnym, indyjskim pojęciem. U nas mówiąc o jodze, mówi się najczęściej o Hatha Jodze i z tym rodzajem jogi najczęściej można się spotkać. Hatha Jogę przyjęło się określać jako jogę fizyczną. I jeśli dotyczy to zjawiska jogi w Polsce to jest to w dużej mierze trafne określenie. Joga w Polsce zaklasyfikowana jest przez Ministerstwo Edukacji Narodowej jako forma rekreacji ruchowej i Joga, z którą możemy spotkać się w szkołach jogi, na salach a tym bardziej w fitness klubach to najczęściej są to zajęcia oparte na pozycjach jogi czyli asanach oraz technikach relaksacyjnych, rzadziej pojawiają się inne techniki pracy z ciałem jak pranajamy (ćwiczenia oddechowe). Takie rozumienie Hatha Jogi znajduje także pokrycie w tradycyjnym indyjskim rozumieniu, ponieważ w Hatha Jodze drogą samorozwoju jest praca z aspektem fizycznym, ale to o czym się rzadziej się wspomina (o ile w ogóle), że jest to praca z ciałem, poprzez odpowiednie ukierunkowanie energii w ciele. W nauce jogi w ciele fizycznym znajduje się sieć kanałów energetycznych „nadis”, w których krąży energia, będąca podstawą życia. Nieprawidłowe krążenie energii, jej blokady bądź niedobór są przyczynami choroby. Natomiast harmonijny rozwój energii prowadzi do zdrowia, równowagi i przekroczenia ludzkich ograniczeń.

Ha – Tha to kombinacja dwóch jednosylabowych mantr (bidża-mantra). W jednej z interpretacji „Ha” odpowiada pranie – energii życiowej, „Tha” reprezentuje umysł – mentalną energię. Odpowiadają one również głównym kanałom energetycznym w ciele zwanym Ida i Pingala. Hatha Joga oznacza więc unię, połączenie tych energii. Natomiast celem Hatha Jogi jest doprowadzenie ich do stanu harmonii⁵, którego cudownym efektem ubocznym jest sprawność i zdrowie psychofizyczne.

Podstawą Hatha Jogi jest oczyszczenie ciała. Praktyka powinna zaczynać się shatkarmą czyli technikami pozwalającymi oczyścić ciało z toksyn i flegmy (neti, dhauti, basti, kapalbhati, trataka i nauli)⁶. Następnym krokiem jest samokontrola i dyscyplina poprzez pracę z ciałem czyli praktyka asan oraz kontrola prany czyli pranajama. Ćwicząc asany i pranajamy wyrabia się świadomość ciała, która pozwala na bardziej zaawansowaną, subtelną pracę z energią jak bandhy i mudry, w których poprzez odpowiednie ułożenie ciała kieruje się przepływem energii. W ten sposób każda osoba może przygotować się do medytacji. Hatha joga według ich twórców ma być przygotowaniem do pełniej praktyki jogi klasycznej, czyli Astanga jogi.

W miejscach, w których prowadzi się zajęcia jogi często możemy spotkać się z jogą według metody Iyengara, Sivanandy, z Astanga Vinyasa Jogą, czy też po prostu Hatha Jogą. Dla osób zaczynających dopiero swoją przygodę z jogą może to wprowadzić błędne rozróżnienie rodzajów jogi, gdyż zarówno joga Iyengara, Sivanandy i Astanga Vinyasa Yoga są różnymi stylami tego samego rodzaju jogi, mianowicie Hatha Jogi. Tak więc ćwicząc jogę metodą Iyengara, Sivanandy czy Astanga Vinyasa Jogę ćwiczysz Hatha Jogę.

1 Gita S. Iyengar: Joga – Doskonała dla kobiet...s. 24

2 Bhagawadgita. Pieśń czcigodnego Pana, przeł. Marta Kudelska, Kraków 1995, s. 14

3 Ibidem s. 25

4 Marzenna Jakubczak, Poznanie Wyzwalające, 1999

5 Hatha Yoga Pradipika, przeł. Swami Muktibodhananda, Munger 2006, s. 8

6 Ibidem s. 5